Nu Even Nita!

Abseilen in een put

Via groeves en vluchtgangen klauteren we omhoog richting de ruïne. Op een soort ropeparcours diep onder de grond mogen we onze klettersteigsets uitproberen en kom zelfs ik (toch een beetje een zelfuitgeroepen klimexpert), een lastig hoekje tegen om omheen te klauteren. Het mergel houdt lekker vast, maar heel veel scheuren en spleten zitten er niet in. via een wiebelig bruggetje staan we even later gelukkig weer naast Freek, onze gids.

Onderweg vertelt hij heel veel over het kasteel Valkenburg, over de vluchtgangen, de Bokkenrijders en over de Mosasaurus (en hij leert wat dingen bij over die dino, want Christian is als klein Christiantje dinofreak geweest).

Ondertussen stijgen we gestaag. We zien het gesteente om ons heen veranderen van mergel in schelpjes en rotsen en de gangen worden steeds smaller. Ze zijn niet meer bedoeld om mergel te winnen, maar als vluchtgangen vanaf de ruïne op de heuvel. Via een steile ladder dalen we toch weer dieper af en komen we bij wat vleermuisholen. Gelukkig zijn ze niet thuis, want ik heb het niet zo op die beesten. Via een hele grote klautertree zien we even later ineens licht aan het eind van de tunnel en staan we bovenop de ruïne in Valkenburg. Daar kijken we even rond (de kapel is nog heel goed herkenbaar, de rest niet), totdat Freek ons op de waterput wijst.

Die stond op de website: ‘met aan het eind een 30 meter lange abseil in de waterput van het kasteel’. De waterput is ruim, maar het licht valt niet tot op de bodem. En al heb ik vaker geabseild, het voelt heel vreemd om overal om me heen ronde wanden te hebben, terwijl ik me steeds dieper laat zakken. Ik ga maar niet te hard, want zo meteen is deze ontzettend leuke tocht alweer voorbij. Ik had best nog wat meer spannende dingen willen doen in de gangen onder dit kasteel!

Zou er nog garantie op zitten?

Ik denk dat mijn moeder hem rond haar trouwen in 1974 heeft gekocht of gekregen. Een prachtige crèmekleurige mixer (met oranje en bruin). Vroeger had hij ook nog een kom en een stellage waarin hij moest hangen, maar die zijn onderweg gesneuveld. Toen ik  op kamers ging in 1998 kreeg ik dit erfstuk mee, omdat mijn moeder een prachtige staafmixer had aangeschaft.

Pannenkoekbeslag, cakemeel, soep, muffins, boerenkoolstampot, de trouwe dienst ging door en langzamerhand werden zijn design en kleuren retro. Heel vaak riepen mensen: “hé, zo één hadden wij vroeger thuis ook!” Dat hij sinds 1,5 jaar alleen nog maar op standje ‘heul erg hard’ kon, maakte mij niet zoveel uit. Maar nu, na nog 13 jaar trouwe dienst, hield hij er middenin een enthousiaste eierklopsessie (lekker spetteren in verband met de heul harde stand) ineens definitief mee op. 2012 heeft hij net niet gehaald. Zou er nog garantie op zitten? En zou mijn moeder het bonnetje nog hebben?

LINKS
Leuk artikel over het maken van koppen:
www.tekstschrijver-tim.nl/2008/11/13/tips-titels-schrijven/

Informatie over het plannen van je tekst:
www.burobureau.nl/Blog/files/8a76d5ae4b414d948408d71ca400d035-4.php

De verschillen van een webtekst ten opzichte van andere teksten:
www.mijn-eigen-website.nl/website-tekst.html

TOEGANKELIJKHEID
Er zijn een aantal regels waar je je als tekstschrijver aan kunt houden om een tekst toegankelijker te maken.
Gebruik geen italics, dit is voor veel mensen lastiger te lezen.

Maak tussenkopjes niet vet door ‘bold’ te gebruiken, maar selecteer bijvoorbeeld ‘kop 2’ (in verband met screenreaders)

Gebruik niet alleen kleur om iets te markeren in je tekst. Niet iedereen ziet deze kleur en op deze manier ontgaat hen de markering.

Schrijf de betekenis van een afkorting (de eerste keer) uit, bijvoorbeeld tussen haakjes.

Zorg dat e-mailadressen en links in hun originele vorm in de tekst staan, en niet alleen als ‘link’ of ‘e-mail’. De omschrijving van een link moet uitleggen waar de link heen gaat.

Geef plaatjes een bijschrift waaruit blijkt wat er op het plaatje te zien is.

TEKSTOPBOUW
Hierbij een tweede schema om te gebruiken tijdens stap 1 (vaak helpt het maken van een mindmap ook bij het schrijven van lange of ingewikkelde teksten).
Kop
Onderwerp tekst:
Steekwoorden:

Lead
Samenvatting (1 zin) :
Steekwoorden:

Alinea 1
Onderwerp:
Deelonderwerp 1:
Deelonderwerp 2:
Deelonderwerp 3:
Steekwoorden:

Alinea 2
Onderwerp:
Deelonderwerp 1:
Deelonderwerp 2:
Deelonderwerp 3:
Steekwoorden:

Natuurlijk heeft niet elke tekst 2 alinea’s en elke alinea 3 deelonderwerpen, dus soms moeten delen toegevoegd of verwijderd worden uit dit schema.

Elke alinea heeft zijn eigen onderwerp. Via een tussenkop geef je een tekst extra structuur. Een tussenkop bestaat uit maximaal drie woorden. De tussenkop beschrijft de inhoud van de alinea, staat er meer in, dan zijn er twee opties: een extra alinea of een ruimere kop.

Een tekst moet oprolbaar zijn: als je de onderste alinea’s weglaat, kun je de tekst nog steeds begrijpen. De bovenste alinea bevat de belangrijkste informatie (een samenvatting) en de laatste de minst belangrijke informatie (voor je doelgroep, niet zozeer voor jezelf: dit kan nog weleens verschillen).

Maak de tekst niet te lang. Lezers op internet haken snel af. Schrap net zo lang tot je de kortst mogelijke versie hebt gevonden. Soms heb je hier meerdere stappen voor nodig: schrappen, verbeteren, schrappen, verbeteren, schrappen…

ALINEA’S
Hou zinnen kort. Vermijd bijzinnen en delen tussen haakjes. Let op lange zinnen tijdens stap 3 en deel ze dan in tweeën.

Gebruik actieve zinnen.

Schrijf in de tegenwoordige tijd.

Voorkom gebruik van woorden als ‘worden’, ‘zullen’, ‘kunnen’.

Een alinea is niet langer dan 5 regels en bestaat uit minstens twee zinnen.

Vermijd het gebruik van twee keer hetzelfde woord in opeenvolgende zinnen, verzin eventueel synoniemen. Let hier pas op tijdens stap 3.

LEAD
De lead is de eerste (in kranten vaak dikgedrukte) alinea van de tekst. Deze bevat alle informatie die nodig is om de tekst te begrijpen. Deze wordt in volgende alinea’s verder uitgewerkt zodat ook nuances en uitleg niet ontbreken.
Voor de lead is een schema (al genoemd bij ALGEMEEN) heel belangrijk. Wat staat er in dat schema:

Wat:
Wie:
Waar:
Wanneer:
Hoe:
Waarom:

Doelstelling van tekst:
Doelgroep van tekst:
Belangrijkste nieuws voor doelgroep:
Belangrijkste nieuws dat ik wil brengen:
Samenvatting in één zin:

De vraagwoorden in het eerste schema zijn redelijk gesorteerd op volgorde van belang. Al kan dit natuurlijk verschillen. Bij een revolutionair nieuw geneesmiddel is ‘hoe’ bijvoorbeeld heel belangrijk:
“Cacao geneest verkoudheid”

Bij veel uitnodigingen en aankondigingen voor bijeenkomsten kan bovenstaande volgorde aangehouden worden.

In de eerste zin staat het belangrijkste nieuws. Deze zin heeft geen bijzinnen en de lengte is beperkt. Hou 15 woorden als maximum aan.

Begin je lead niet met ‘wanneer’. Dit gebeurt je heel gemakkelijk, maar uit onderzoek blijkt dat lezers teksten die met ‘wanneer’ beginnen minder aantrekkelijk en interessant vinden.

Toegankelijkheid voor redacteuren (onderaan deze pagina):
www.drempelvrij.nl/waarmerk-behalen/voldoen-aan-de-eisen

Tips om een goed persbericht te schrijven (ook heel relevant voor webteksten):
www.online-persberichten.nl/persbericht-schrijven-hoe-schrijf-ik-een-persbericht/

KOP
In de kop staat het belangrijkste nieuws uit het nieuwsbericht, uit het schema van stap 1, kun je afleiden wat dat zou moeten zijn.

Maak de kop pas, als je helemaal klaar bent met de rest van de tekst, dan is het veel gemakkelijker en heb je niet de kans dat de kop toch niet aansluit bij het artikel dat je uiteindelijk schrijft.

Een sterke (nieuws)kop is meestal niet langer dan vier woorden, waaronder een actief werkwoord en een zelfstandig naamwoord. Eventueel kun je een onder- of bovenkop gebruiken, maar alleen als je de informatie in je kop wil nuanceren.
In de kop staat geen datum, dag of andere tijdsaanduiding.

Hoe maak je een webtekst?

Voor een kleine organisatie zonder communicatieafdeling ben ik in de boeken, het internet en mijn eigen kennis gedoken om een document te maken over webschrijven. Hieronder een samenvatting van de belangrijkste aandachtspunten. Ik heb de tekst over 7 blogs verdeeld, omdat hij anders erg lang is. Je kunt de complete handleiding (33 kB, PDF) ook downloaden via  Handleiding schrijven voor het internet.

ALGEMEEN
Schrijf je tekst in drie stappen:

1.  Een schema waarin staat wat waar in de tekst moet staan
2. Een eerste (heel) ruwe versie
3. Controle van stijl, zinsbouw en spelling

Het helpt vaak om de tekst even opzij leggen tussen de stappen, dan kijk je er later weer fris tegenaan. Stap 3 moet je soms een paar keer herhalen.

Schrijven is schrappen is niet voor niets een bekend gezegde in de journalistiek. Bijna niemand schrijft in één keer een perfecte tekst. Veel mensen lopen wel vast als ze dat proberen. Schrijf een tekst dus in stappen.

Bukken!

Gemiddeld ga je maar 8 kilometer per uur door de donkere mergelgroeve, maar vooral bergaf (hoe kan dat onder de grond?) ga je als een malle. Dat idee wordt nog versterkt door de heen en weer schietende koplampjes op de muren om je heen en het intense donker voor je uit. Af en toe roept de gids ‘bukken!’ en dan moest zelfs ik met mijn 1,68 plat op het stuur gaan liggen om mijn helm (je begrijpt al gauw waarom je een klimhelm op hebt, in plaats van een fietshelm) niet tegen het plafond te stoten.

Toen ik even twijfelend door een gangetje stapte, wist ik al niet meer waar mijn voorganger was afgeslagen en zag ik mezelf al in het pikkedonker 700 kilometer lang op zoek naar de uitgang. Gelukkig had onze gids Vladimir een paar veiligheidsprocedures ingebouwd, waardoor ik de namen van de rest van de groep niet heb onthouden, maar die van Sebastiaan wel, want die fietste achteraan en die moesten we roepen.

Af en toe stopten we even, kregen we uitleg waarom de groeves hier zo laag zijn, hoe de blokken gewonnen werden/worden en hoelang de blokkenzagers over 1 meter gang deden (een week). Af en toe moesten we afstappen en slalommen in kleine, lage, nauwe gangetjes, op andere momenten gingen we in volle vaart door grotere, brede (maar altijd lage) gangen. Keitof! En voor iedereen die kan fietsen: goed te doen. Wel wat minder voor hele lange mensen met rugklachten, die zouden onder de grond weleens krom kunnen groeien.